موقعیت جغرافیایی شهر صغاد
صغاد در شمال استان فارس و در غرب شهرستان آباده با فاصله ۱۲ کیلومتری از این مرکز قرار دارد.شهر صُغاد در طول جغرافیایی۵۲ درجه و ۳۹دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۱درجه و ۱۲دقیقه واقع و ارتفاع آن از سطح دریا ۲۰۶۵ متر می باشد. شهر صُغاد دارای اقلیمی استپی سرد بوده و درجه حرارت متوسط سالانه حدود ۱۴/۱۵ درجه سانتیگراد است.گرمترین روزهای سال مربوط به تیر-مرداد می باشد که دما تا حدود ۳۸ درجه می رسد. سردترین روزهای سال مربوط به آذر،دی و بهمن می باشد که گاهی تا ۲۸ درجه زیر صفر می رسد به ویژه در سال ۷۴ که گاهی به ۳۰ درجه زیر صفر نیز رسیده است.در سال به طور متوسط حدود ۲۰ الی ۳۰ روز بادهای شدید همراه با گرد و غبار می‌وزد. رطوبت نسبی حداکثر ۵۱ درصد و حداقل ۱۸ درصد و تعداد روزهای یخبندان ۸۹ روز می باشد.
شیب زمین و جهت بادهای غالب
شیب کلی زمینهای شهر از جنوب به شمال است. شهر صُغاد از شمال به کوههای روزبه،از جنوب به کوه های بیم و از شرق به کوه های روستای مزرعه و از غرب به کوه های آسیه محدود می باشد. شیب های عمده شهر عبارتند از۱-شیب از دامنه های کوه بیم در سمت جنوب باختری که به طرف شهر ادامه می یابد. ۲-شیب از قسمت شمال شرقی شهر به سمت مرکز شهر،همچنین شیب از مرکز شهر به سمت جنوب شرقی نیز وجود دارد. سمت سیل گیر شهر جنوب و جنوب شرقی است. در سال به طور متوسط حدود ۲۰ الی ۳۰ روز بادهای شدید همراه با گرد و غبار می‌وزد. باد غالب شهر از سمت غرب به شرق می وزد.
اسامی کوه های صُغاد
کوه صیدعبدالله،کوه مصلّی،گوه چغادیه بزرگ،کوه چغادیه کوچک،کوه روزبه ،کوه گنبوه یا گدیوه،کوه گدار خونی،کوه بیم
پوشش گیاهی و فرآورده های کشاورزی
از گیاهان صنعتی و دارویی این سرزمین باید از شیرین بیان،بوته آنقوره،بوته کاسنی و کتیرا نام برد که از آنها بهره برداری می گردد. در دشتهای خشک و کم آب خاور این منطقه درخت تاغ و اسکنبیل و گز می روید و پوشش گیاهی این سمت برای چرای دام ناچیز است.از درختان میوه و باغها می توان بادام،گردو،زردآلو،توت،انگور و… نام برد و درختان دیگر،تبریزی،سپیدار،خیار،کاج،سرو و نارون است. از درختان بنه یا پسته بیابانی نیز باید نام برد که به طور پراکنده در بیابانها می روییده است.
قنوات معروف صُغاد، قدمت ،تأسیس کننده
۱-قنات محمد آباد ،طولانی ،محمد بیران بیگ ۲-قنات مرادآباد ،طولانی ،قلندر ۳-قنات باقرآباد ،زمان زرتشتیان ،باقرخان ۴-قنات اکبرآباد ،طولانی ،اکبرخان ۵-قنات حسن آباد، طولانی، حاج محمد حسن وکیلی
منابع آب کشاورزی در صُغاد
آب کشاورزی در شهر صُغاد از دو طریق قنات و چاه تلمبه تأمین می گردد. الف:قنات های معروف و جاری ۵ رشته قنات: ( کت سفید،باقرآباد،محمدآباد،اکبرآباد و حسن آباد که هم اکنون خشک گردیده است.) ب: قناتهایی که امروز به چاه تلمبه تبدیل شده اند:صدرآباد،وکیل آباد،مرادآباد، شولاتی، امیرآباد و اکبرآباد. ج:چاه تلمبه هایی که بیشتر آنها بعد از انقلاب احداث و به فعالیتهای کشاورزی پرداخته اند که تقریباً بیش از ۱۰ فقره می باشند و در اطراف و محدوده شهر می باشند.قدمت قناتهای نام برده بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ سال یاد شده است.
سفره های آب زیرزمینی شهر،سمت غرب شهر،در جاده سرحد قرار گرفته اند.هم اکنون آب شهر از چاه های منطقه،عیون آباد،مرادآباد و اکبرآباد تأمین می شود.سطح آب زیرزمینی صُغاد در حد معمول است و در قسمتهایی از شهر زمین شنی بوده و آبهای جاری سفره های زیرزمینی می شود. جهت جریان و شیب هیدرولیکی آب در نواحی مخروط افکنه صُغاد-شورجستان در امتداد شمال و شمال شرقی بوده و در نواحی سیدان و خیار از شمال شرقی می باشد.
مدل کلی توسعه شهر صُغاد
شهر صُغاد در ابتدا به تبعیت از مسیر حرکت آب قنوات و در امتداد آن،دارای توسعه خطی از شمال به جنوب بوده است.سپس با گذشت زمان و کاهش وابستگی مردم به قنوات،شهر جهات دیگری را برای توسعه در پیش گرفته و در این مرحله به سبب وجود موانع توپوگرافیک(کوه سید عبدا…،کوه مصلی،و کوه چغادیه شماره۱) و همچنین محدودیت اراضی کشاورزی و باغات به عنوان عوامل بازدارنده از یک طرف،و رشد و تقویت جاده های ارتباطی صُغاد-آباده و صُغاد-خسروشیرین از طرف دیگر(به عنوان مشوق)،رشد شهر حالت ستاره ای به خود می گیرد و چندین سال بدین طریق توسعه می یابد.
در سالهای اخیر به سبب اینکه اولاً محدودیت باغات و مزارع به قوت خود باقی است و پتانسیل های توسعه در جهات شمالی و جنوبی شهر کاهش یافته است.ثانیاً احداث بلوار امام خمینی و تقویت نقش ارتباطی جاده صُغاد-آباده جاذبه بیشتری را به آن بخشیده و مؤسسات خدماتی بیشتری را به حاشیه خود کشانده است.ثالثاً واگذاری زمین در جنوب شرقی صُغاد از سوی زمین شهری و احداث شهرک شهید بهشتی پردیس و دیگر مجموعه ها ( از طریق بنیاد مسکن-مسکن مهرو… به مردم)،جمعیت بیشتری را به این سو فراخوانده است.و چهارم اینکه زمین بایر جهت استفاده های گوناگون در این بخش شهر وجود فراوان دارد.بنابراین توسعه صُغاد مجدداً به صورت خطی به سوی بلوار امام خمینی و در امتداد آن ادامه دارد. به نظر می رسد توسعه آتی شهر در زمینهای شمال و جنوب بلوار و همچنین در امتداد آن به سمت میدان شهید میری و پیرامون همین میدان و در اطراف شهرک شهید بهشتی –بلوار معلم به سمت آباده صورت پذیرد و شهر از حالت توسعه ستاره ای که در طول تاریخ تحول خود به تبعیت از چرخش قنوات داشته به شکل خطی و به تبعیت از بلوار امام خمینی و جاده صُغاد-آباده درآید.
شهر در حال حاضر دارای دو بافت متفاوت است.بخش های قدیمی شهر دارای بافت ارگانیک و بخشهای جدید بیشتر دارای بافت شطرنجی است. مرکز شهر را اطراف مسجد جامع و میدان مقابل آن تشکیل می دهد. بخشهای قدیمی شهر را قلعه سرسنگ،قلعه حاج سلیمانی،قلعه حاجی خانی و قلعه بزرگ تشکیل می دهند که به طور کلی در امتداد خیابان نبوت،خیابان عدالت و اوایل خیابان ۲۲ بهمن قرار دارند. قنوات کت سفید و باقرآباد که از داخل شهر عبور می نمایند از جنوب به شمال امتداد یافته ، از درون بخشهای قدیمی شهر می گذرند و در تقابل با کالبد شهر و عبور از زیر خیابانها و کوچه ها و از داخل و زیر منازل و مغازه ها،علیرغم کارکرد گذشته خود،به عاملی مشکل زا و مخرب تبدیل شده اند.قلعه نارنجی که یکی از قلاع ششگانه شهر بوده در سال ۷۰ بر اثر جاری شدن سیل و طغیان قنات کت سفید به کلی ویران و با در جاسازی دارای شکل و بافت جدیدی شده است.منازل واقع در دو سوی قنوات هم به لحاظ قدیمی بودن و سپری شدن عمر مفید آنها و هم به لحاظ تأثیر مخرب قنوات اکثراً دارای وضعیت نامطلوبی بوده و بعضاً متروکه و مخروبه گردیده و بعضی نیز توسط شهرداری جهت توسعه معابر و یا تبدیل به کاربریهای دیگر خریداری شده است
شغل معمول مردم صُغاد
در قدیم بیشتر مردم این شهر با کارهای کشاورزی و دامپروری و ملکه دوزی (گیوه دوزی) و خیاطی و در کنار آن در اکثر منازل و دختران به کار قالی بافی روزگار می گذراندند. اما امروزه با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقتصادی و پیشرفت زندگی شهرنشینی مردم این شهر به کارهای مختلف و گوناگون اشتغال دارند. از جمله به مشاغل مختلف کارمندی،کارگری،فرهنگی،کشاورزی،دامپروری و مرغداری،رانندگی(کامیونهای سنگین)،اصناف و بازاری.
تاریخچه کشاورزی در منطقه صُغاد
به صراحت می توان گفت کشاورزی در صُغاد از قدیم شغل اصلی مردم بوده و با توسل و پشتکار فراوانی که داشته اند توانسته اند نیازهای مادی خود را برطرف کنند و چرخ زندگی خود را بگردانند و می توان گفت مهمترین عامل در ایجاد حاکمیت بخشیدن و ایجاد وحدت و یگانگی در بین مردم منطقه بوده است اما در زمان حال که جمعیت این منطقه افزایش یافته است کشاورزی به صورت شغل روحی برای آنها درآمده و آنها در کنار کارهای دیگر به این امر می پردازند.بنابراین در سالهای اخیر کشاورزی در صُغاد نقش چندانی در اقتصاد جامعه نتوانسته ایفا نماید.و آن خود به چند دلیل می باشد که یکی از مهمترین دلایل آن این است که در این منطقه کوچک منبع های آبدهی زیاد گسترش یافته است حال آنکه سطح اراضی در این منطقه گسترده نیست و همین عامل باعث نامرغوب شدن خاک اراضی و باعث عدم بازدهی زمین می باشد.
ارتباطات اجتماعی
موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن آن در منطقه سرحدی استان فارس سبب گردیده است پس از ورود ایلات و عشایر به استان فارس (پس از قرن نهم هجری )در بهار و تابستان مراتع و دشتهای پیرامون صُغاد محل استقرار تیره های مختلف ایل قشقایی شود.همچنین شهر صُغاد در مسیر جاده سرحد چهار دانگه قرار گرفته است لذا بین شهر صُغاد از یک سو و روستاهای سرحد چهاردانگه و عشایر ارتباط تجاری برقرار شده است.
برگرفته از : مرجع شهرهای ایران
